Instrumenten



Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste West-Afrikaanse instrumenten in alfabetische volgorde. Klik op de voorvertoning aan de linkerkant van de beschrijving van elk instrument voor een grotere afbeelding.

Balafoon


De balafoon (een soort houten xylofoon) is een idofoon die is gemaakt van 17 tot 21 rechthoekige houten staven, gerangschikt van lage naar hoge tonen. De staven worden over het algemeen gemaakt van béné hout. De staven worden op toon gebracht door iedere staaf bij te schaven aan de onderzijde. Twee rijen kalabassen, bevestigd aan de onderkant van de staven en gerangschikt van groot (lage tonen) naar klein (hoge tonen), dienen als natuurlijke klankversterkers. De staven zijn bevestigd op een raamwerk. De balafoon wordt gespeelt met stokken waarvan het uiteinde is bedekt met een bal van rubber.

Bougarabou


De bougarabou is een traditionele trommel in de Casamance. Hij wordt gebruikt op de belangrijkste feesten van de Diola. Eén persoon speelt vier trommels tegelijk, die allemaal een andere toon hebben. Hij heeft een soort belletje om zijn polsen. Bij de ritmes van de bougarabou horen speciale dansen, gezang en klaphoutjes.

Djembe


De djembé ( de meest bekende west-afrikaanse percussie) komt uit de traditie van de Manden volkeren, zoals o.a. de Malinke (Guinee, Mali), de Mandingo’s (Gambia, Casamance), de Bambara (Mali), de Djula (Ivoorkust), de Susu (Guinee), de Konianka (grens Guinee/Ivoorkust), de Kasonka in Mali, en wordt in ensemblevorm gespeeld, ter begeleiding van de traditionele dansen. Een ensemble bestaat uit 3 á 4 djembé’s, die allen hun eigen partij hebben en waarvan er één soleert, en 2 of 3 doundouns. De djembé wordt met de handen bespeeld.

Doundoun


Doundoun of Dundun is een term gebruikt voor alle drie bas trommels, gemaakt van de basis van een boom, bespannen aan beide zijden met koeienhuid. Individueel, van groot (laagste toon) naar klein (hoogste toon) heten ze Dundunba (letterlijk "grote dundun"), sangban en kenkeni. Aan elke trommel kan een bel ("kenken") bevestigt zitten, die wordt bespeeld met de linkerhand terwijl de rechterhand de trommel bespeelt met een houten stok. Afhankelijk van de traditie worden twee of drie trommels bespeeld, met of zonder bellen. Zij verzorgen de ritmische basis voor de djembees.

Econtin


De econtin is een drie snarige boogharp/luit instrument dat voornamelijk wordt bespeeld door de Diola in the Casamance. Het is de "missing link" tussen de harpachtige Kora en de luitachtige Ngoni. 1 of 2 snaren kunnen korter gemaakt worden zoals een luit of gitaar, de andere wordt bespeeld als de snaren op een harp.

Kes Kes


Kes Kes of Kassang Kassang bestaat uit twee kleine kalebassen (van de swawa boom) die gevuld zijn met zaadjes of steentjes en aan elkaar zijn verbonden met een stuk koord. Kes kes worden bespeelt door één van de ballen in je hand te houden en de andere bal, middels ritmische schudbewegingen om de hand heen te laten draaien en op te vangen. Je kunt met één hand spelen of met twee handen tegelijkertijd. De keskes worden traditioneel gezien meestal alleen bespeelt door vrouwen die, als er geen muzikant in de buurt is, toch willen dansen op een ritme.

Kora


De kora is een traditioneel tokkelinstrument uit West-Afrika. De kora heeft 21 tot 25 snaren die, zoals bij een harp, langs de hals gespannen zijn. De kora wordt als begeleidingsinstrument vooral door de griots gebruikt. Maar ze heeft ook haar plaats in de hedendaagse populaire muziek verworven.

Krin


De krin of kolokolos (ook wel "spleettrom" genoemd) is een idofoon. Van origine uit de beboste regio van Guinea. Meestal wordt het gesneden uit het hout van de khari, mango, or redwood bomen. De krin is deels hol met twee of drie “spleten” die ieder een eigen toon produceren waneer ze bespeeld worden met houten stokken. De krin wordt soms beshouwd als de originele “Afrikaanse telefoon” aangezien de trom werdt gebruikt voor het verspreiden van boodschappen tussen dorpen.

Mbira


De Mbira, Kalimba of Likembe (ook wel "duimpiano" genoemd) is een idofoon. Op deze klankkast (van hout of kalebas) zijn varierend 6 tot 33 houten of metalen strips van verschillende lengtes bevestigd. In het midden van de klankkast zit een gat waar de uiteinden van de strips zich boven bevinden. De duimpiano is karakteristiek voor de West- Afrikaanse traditionele muziek.

Ngoni


De ngoni is een eeuwenoud snaarinstrument uit West-Afrika, voornamelijk Mali. De klankkast (in kalebas) van de ngoni heeft de vorm van een langwerpige trommel en is overtrokken door een dierenvel. De ngoni kan vier tot zes en uitzonderlijk zelfs zeven snaren hebben, die bevestigd zijn aan een smalle houten hals. In Senegal is de ngoni beter bekend als xalam. Ngoni is de Bamana benaming voor het instrument.

Sabar


Sabar is de verzamelnaam voor verschillende ranke, houten trommels. De sabar wordt op ingenieuze wijze bespannen met geitenvel, door middel van 7 wiggen en koorden. De sabar wordt bespeeld met een hand en een galan (dunne lange stok) en is specifiek een Senegalees instrument en is mogelijk afgeleid van de seourouba (kutiro). Het sabar-ensemble wordt onderverdeeld in verschillende trommels, die ieder hun eigen functie hebben. Het moderne ensemble ziet er als volgt uit:

  • M'bung M'bung
    De m'bung m'bung is de kleinste van de soort. Hierop worden de basisritmes gespeeld. Deze trommels spelen een basis, waar andere trommels overheen spelen.

  • Sabar N'der
    De Sabar N'der is de langste van zijn soort. Deze is als ware de baas van het ensemble. Hij bepaald wat er gespeeld wordt en heeft een leidende functie.

  • Lambe
    De Lambe is een zware, aan de onderkant gesloten, bastrommel. Hij heeft de laagste toon van de familie. De lambe wordt beschouwd als de grootvader van alle sabar-drums.

  • Talmbat
    De Talmbat is de tenor van het ensemble en wordt ook wel gorang talbat genoemd. Hij is iets ranker dan de lambe en klinkt daardoor wat hoger.

  • Choll
    De choll is een tussenweg tussen de lambe en de talmbat. Hij is, afhankelijk van de spanning, te gebruiken als lambe of talmbat.

  • Goreng yeguel
    De goreng yeguel is de grootste en modernste trommel van het ensemble. De gorang yeguel lijkt qua uiterlijk veel op de lambe maar vervult de rol van de sabar n'der. De trommel wordt zeer hoog opgespannen en door zijn omvang is het de ultieme solotrommel.

Seourouba


De seourouba (ook wel kutiro genoemd) is een collectie van 3 speciale trommels die een grote rol spelen in de traditionele cultuur van de regio Casamance. Het is een erg populair instrument en wordt gespeeld op alle belangrijke feesten. Uiteraard vergezeld van bijbehorende zang, dansen en klaphoutjes. De seourouba wordt bespeeld met een kort stokje en één hand, of met twee handen, afhankelijk van het ritme of stijl dat er gespeeld wordt. Een ritme bestaat uit meerdere partijen, gespeeld door drie spelers met verschillende trommels;

  • Kutirnding (de kleine trommel)
    De kutirnding is de kleinste van de soort. Deze trommels spelen een basis, waar andere trommels overheen spelen.

  • Kutirba (de grote trommel)
    De kutirba is de grootste van de soort. Deze trommels spelen een baspartij.

  • Djaliba (de solo trommel)
    De djaliba is de langste en dunste van de soort. Deze trommels spelen een solopartij over de andere twee ritmes heen.

Tama


De tama (ook wel 'talking drum' genoemd) is een kleine zandlopervormige trom met twee vellen aan beide zijden. De trom wordt gepositioneerd onder de arm en wordt bespeeld met een hand en een stok. De speler kan tijdens het trommelen de spanning van het trommelvel aanpassen, waardoor de toon verandert. Hierdoor lijkt het alsof de trommel 'spreekt'.